در روزهایی که آژیرهای خطر به صدا درآمدند و اخبار حملات در صدر رسانهها بود، رئیس دولت امارات با قدم زدن در دبیمال پر زرق و برق تلاش کرد تا پیام آرامش مخابره کند. او در میان برندهای لوکس با گردشگران خوشوبش کرد و در پاسخ به این سوال که آیا مردم خوشحالند، تایید کرد که «در امارات همهچیز در بهترین حالت است». اما در پس این آرامش ظاهری و بیرون از درهای مراکز خرید، معادلات دیگری در حال رقم خوردن است.
پایان رویای «جزیره امن خاورمیانه»
به گزارش والاستریتژورنال، دبی سالها با یک استراتژی هوشمندانه و وعدهای جذاب رشد کرد: «تکهای از خاورمیانه که درگیر بحرانهای خاورمیانه نیست.» همین حاشیه امن بود که این شهر را به یکی از غولهای مالی جهان تبدیل کرد؛ پناهگاهی که شرکتهای چندملیتی، بانکها و سرمایهگذاران کلان، ثروت خود را با خیال راحت به آن منتقل میکردند.
در ادبیات اقتصادی، این احساس امنیت همان «اعتماد سرمایهگذار» است. اما شعلهور شدن تنشهای اخیر، این تصویر بینقص را دچار شکاف کرده است.
تنها چند روز حمله پهپادی و موشکی کافی بود تا فرودگاه بینالمللی دبی با اختلال مواجه شود، بندرگاهها آسیب ببینند و نمادهای شهری مانند برجالعرب مورد هدف قرار گیرند. این اتفاقات زنگ خطری را برای سرمایهگذاران به صدا درآورد و یک سوال اساسی را مطرح کرد: اگر دامنه جنگ به قلب دبی برسد، چه بر سر داراییها خواهد آمد؟
زنگ خطر خروج سرمایهها و تردید مهاجران
این روزها خطوط تلفن در دفاتر مشاوره مالی و وکلای تجاری دبی بیشتر از همیشه زنگ میخورد. دغدغه اصلی موکلان یک چیز است: آیا زمان انتقال سرمایهها به مقصدی امنتر فرا رسیده است؟ این پدیده که در اقتصاد به آن «فرار سرمایه» میگویند، اکنون به یک احتمال نگرانکننده تبدیل شده است.
برخی از معاملات کلان املاک به حالت تعلیق درآمده و متخصصان خارجی که سالها دبی را خانه خود میدانستند، در حال ارزیابی مجدد شرایط اقامت خود هستند.
«حتی پرواز یک پهپاد در روز کافی است تا رویای ثبات در خلیج فارس را از بین ببرد.»
— آندریاس کریگ، استاد مطالعات امنیتی در کینگز کالج لندن
کوئینتن فرانسوا، تحلیلگر ۳۰ ساله بازارهای مالی و رمزارز، پس از تجربه روزهایی ملتهب که با صدای جنگندهها و انفجارها همراه بود، دبی را به مقصد بانکوک ترک کرد. او معتقد است:
«پنج سال دیگر هم اگر کسی بخواهد به دبی مهاجرت کند، ناخودآگاه این روزهای پرالتهاب را به یاد خواهد آورد.»
واکنش زنجیرهای؛ پسلرزهها در کل خاورمیانه
تبعات این اتفاقات تنها به مرزهای امارات محدود نمیشود، بلکه کل چشمانداز اقتصادی منطقه را تهدید میکند.
- عربستان سعودی: ریاض با پروژه چند تریلیون دلاری خود (چشمانداز ۲۰۳۰) قصد دارد وابستگی به نفت را کاهش دهد و با توسعه سواحل دریای سرخ و جذب ستارگان ورزشی، مسیری شبیه به دبی را طی کند. اما این پروژههای کلان نیازمند سرمایهگذاری خارجی است که در سایه ناامنی، به سادگی محقق نخواهد شد.
- قطر: محدودیتهای حریم هوایی باعث اختلال در پروازها شده و حتی صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) که شریان اصلی درآمد این کشور است را با وقفههای موقت روبرو کرده است.
- کشورهای کوچکتر: اقتصادهایی نظیر بحرین و کویت که اتکای بالایی به جریان سرمایههای خارجی دارند، در برابر این تنشها آسیبپذیری به مراتب بیشتری را تجربه میکنند.
چرا امارات بزرگترین بازنده این ناامنی است؟
شاید در میان کشورهای عربی، هیچکس به اندازه امارات متحده عربی چیزی برای از دست دادن نداشته باشد.
دبی سالها تلاش کرد تا با ارائه معافیتهای مالیاتی، حذف بروکراسیهای پیچیده و ایجاد فضای دوستدار کسبوکار، خود را به عنوان قطب امن سرمایهگذاری تثبیت کند. این شهر میزبان حدود ۳۰۰ شعبه بانکی و بیش از ۱۰۰ صندوق پوشش ریسک (Hedge Fund) است که مبالغ نجومی را مدیریت میکنند.
حتی غولهای مالی مانند JPMorgan با این پیشفرض که دبی استانداردهایی نظیر لندن یا سنگاپور دارد، بانکداران خود را به این شهر منتقل کرده بودند.
«راز موفقیت دبی این بود که ساکنانش فراموش میکردند در خاورمیانه حضور دارند. اما اکنون، واقعیتهای منطقه خود را به خشنترین شکل ممکن یادآوری کرده است.»
— برنارد هادسون، مقام پیشین سیا
زخمهایی که به این زودیها ترمیم نمیشوند
حتی با فرض پایان سریع تنشها، «خاطره ناامنی» به این زودیها پاک نخواهد شد. بازار مسکن دبی که از سال ۲۰۲۲ تا ابتدای ۲۰۲۵ رشد خیرهکننده ۶۰ درصدی را تجربه کرده، اکنون با خطر جدی ترکیدن حباب قیمتها و ریزش مواجه است.
صنعت گردشگری نیز ضربه سختی خورده است. با لغو دهها هزار رزرو هتل، موسسات اقتصادی پیشبینی میکنند ورود گردشگران خارجی به خاورمیانه تا ۲۷ درصد کاهش یابد؛ افت شدیدی که میتواند بالغ بر ۵۶ میلیارد دلار خسارت به همراه داشته باشد.
«دیگر سرمایهگذاران با فرض نبود ریسکهای ژئوپلیتیک پول خود را به اینجا نمیآورند. جذب سرمایههای جدید بسیار دشوارتر از گذشته خواهد بود.»
— رایان لین، کارشناس حقوقی در سنگاپور
شهری که هنوز به آینده امیدوار است
با وجود تمامی این چالشهای بیسابقه، دبی تسلیم نشده است. مقامات و برخی از ساکنان همچنان به تابآوری این شهر باور دارند. عمر سلطان العلماء، وزیر هوش مصنوعی امارات در این باره میگوید:
«سیستم ما کارآمد است و مردم همچنان در امنیت کامل به فعالیتهای خود ادامه میدهند، حتی اگر در حال گذراندن آزمونی باشیم که پیش از این هرگز تجربه نکرده بودیم.»
بسیاری از صاحبان کسبوکار نیز قصد ترک امارات را ندارند. فدریکو فرارو، مدیر یک شرکت لجستیکی معتقد است که با وجود شوک اولیه حملات، همچنان احساس امنیت میکند و برنامههای بلندمدت خود برای خرید خانه در دبی را متوقف نکرده است.
در نهایت، سرنوشت و آینده اقتصادی دبی در نقطه تقابل «ترس» و «اعتماد» رقم خواهد خورد. اقتصادی که روی توهمِ دوری از جنگ بنا شده بود، حالا در معرض یک آزمون تاریخی قرار دارد و باید ثابت کند که فراتر از یک سراب در کویر، توان ایستادگی در برابر طوفانهای واقعی را نیز دارد.
